ياكوب ادوارد پولاك ( مترجم : كيكاووس جهان دارى )

169

سفرنامه پولاك ( ايران و ايرانيان ) ( فارسى )

ندارد كه كسى به او ناسزا بگويد ، چون فحشهاى رايج در ايران متوجه پدر او در قبر است يا از زنهاى او هتك حيثيت مىكند . پس وى تخت به پشت مىافتد ، كف پاها را بلند مىكند و فرياد مىزند : « گه خوردم » ، و اين نشانهء آن است كه آماده است او را فلك كنند . در هر خانه‌اى كه نوكران متعدد دارد يك « چوب و فلك » نگاه مىدارند ؛ فقط با به كار بردن گاه‌گاه اين دستگاه يا حد اقل با نگاه كردن مداوم به آن مىتوان آنها را سر جاى خود نشاند . چوب خوردن هم اصولا ننگى نيست . حتى پس از چوب خوردن كسى كه تأديب شده پولى هم مىگيرد و با اين پول ديگر حس مىكند كه كاملا از او اعادهء حيثيت شده است . نوكر ايرانى بخصوص در انجام دادن كارهاى خانه از خود تنبلى و سستى نشان مىدهد و اين امر براى خود دليلى دارد . يكى آنكه به علت زيادى تعداد نوكرها به هريك كار زيادى نمىرسد و به همين دليل آنها از اجراى همين كار كم هم شانه خالى مىكنند . مثلا خانواده‌ها با داشتن ده نوكر باز نمىتوانند يك اتاق بدون اثاث را تميز نگاهدارند ؛ به اين اكتفا مىكنند كه روزى يك بار اتاق را بروبند درحالىكه بر قاليچه‌ها و رفهاى اتاق از مدتها پيش گردو خاك نشسته است و فقط سالى يك‌بار آن را گردگيرى مىكنند . من چندان به اين غفلت و بىبندوبارى آنها اطمينان داشتم كه اغلب چندين صد تومان خود را كه در چمدان جرأت نمىكردم نگاهدارم بدون استتار در بالاى رف مىگذاشتم و هميشه هم آنها را دست نخورده سر جاى خود پيدا مىكردم . حتى اينها به آن اندازه به خود زحمت نمىدهند كه هرروزه خاكروبه را خارج كنند ، بلكه اغلب آن را زير قالى پنهان مىدارند و تقريبا هيچ‌گاه ظرف تميزى يا فنجان پاك شسته‌اى در خانه يافته نمىشود . اما در عوض در مسافرتها و اردوها نوكران خستگىناپذيرند و على الدوام به خود مىجنبند ؛ زيرا مىدانند و بلدند كه در بىآب و علف‌ترين نواحى كارى كنند كه زندگى براى اربابشان قابل تحمل باشد . در سراسر روز حتى در زير شديدترين آفتابها پيشاپيش ارباب حركت مىكنند بدون اينكه از خستگى به تنگ آيند . اما به محض رسيدن به توقفگاه دلشان مىخواهد قليانى بكشند و ضمن پرگوئى بر فرشى بنشينند . نوكر بدون اينكه خم به ابرو بياورد روزها و شبهاى متمادى در نقطه‌اى مىماند و همچون سگ به انتظار اربابش مىنشيند . هرگاه لازم باشد كه به حضور ارباب بيايد بهترين لباسش را مىپوشد و در حين ورود به نشانهء ابراز كوچكى خود دستها را از ماهيچه‌هاى پايش تا پاشنه مىسراند ؛ هرگز به خود اجازهء اظهار مطلبى بىادبانه را نسبت به اربابش نمىدهد ، حتى هنگامى كه بر خلاف حق او را به باد ملامت گرفته باشند . اروپائيانى كه در ايران سكونت دارند از اين نوكرها در ستوه‌اند . دائم دوروبر آدم گشتن و تجسس كردن ، هم‌كيسه بودن ، عدم امكان يك قدم برداشتن در خانه - حتى به هنگام رفتن به اتاق شخصى - بدون اينكه نوكرى به دنبال آدم باشد ، يا در خيابان حركت كردن و على الدوام چند نفر را پيشاپيش خود داشتن همه و همه مزاحمتهائى است كه فقط پس از توقف طولانى در ايران مىتوان